گیاهی است پایا به ارتفاع 60-20 سانتیمتر و پوشیده از كركهای دراز كه به حالت وحشی در جنگلها و اراضی بایر می‌روید.

 

به علاوه به منظور استفاده‌های درمانی كم و بیش پرورش می‌یابد. ریشه آن گوشتدار، سفید رنگ و ساقه آن راست و استوانه‌ای كل است.

برگهای متناوب بزرگ، با دمبرگ دراز، شامل 5 تا 7 لوب دندانه‌دار و گلهایی به رنگی گلی مایل به بنفش با تزییناتی از خطوط تیره دارد. قسمت مورد استفاده آن، برگ، گل و حتی گیاه كامل است. در نواحی مختلف به تفاوت گونه‌های مجاور یا واریته‌های ان نیز به مصارف درمانی می‌رسد.

خواص درمانی:

پنیرک حاوی موسیلاژ( لعاب نباتی) و ویتامین های A , B , C است از برگ و گل این گیاه در طب استفاده می شود پنیرک ضد سرفه و مرهم سینه است خاصیت مسهلی و نرم کننده دارد دم کرده آن برای کسانی که دچار یبوست و دارای معده و روده های تنبلی هستند توصیه می شود.


پنیرك گیاه خودرویی است و پرورش آن چندان كار سختی نیست. این گیاه به طور وسیعی در مكان‌های خشك و آفتابی می‌روید. از نظر طب سنتی گیاه پنیرك را معتدل می‌دانند. اخلاط غلیظ را رقیق و اخلاط خیلی رقیق را معتدل می‌كند. ساییدگی برگ آن برای شكستگی اعضاء نافع است. تركیب آن با روغن زیتون برای سوختگی و عقرب‌گزیدگی مفید است.

 دم كرده ساقه و برگ آن با شكر، گرفتگی صدا را برطرف می‌سازد. در درمان التهاب‌های تنفسی و جوش‌های پوستی كاربرد دارد. دارای ویتامین A و B و C است و در درمان بیماری‌های كلیه و مثانه بسیار مؤثر است. ضدسرفه و مرهم سینه است.


برگ وریشه پنیرك اگر به شكل ضماد درآید و روی دمل و یا كورك قرار گیرد باعث می‌شود تا فوراً سرباز كنند. جوشانده آن برای عفونت‌های مثانه، اسهال خونی و سرفه‌های شدید موثر و مفید است.

 دم كرده آن برای كسانی كه دچار یبوست و دارای معده و روده‌های تنبلی هستند، توصیه می‌شود. در درمان برونشیت و استفراغ نیز استفاده می‌شود. به صورت غرغره در رفع تحریكات مخاط دهان و درد گلو اثر مفیدی دارد و همچنین برای رفع سوزش مجرای ادرار مفید است.


برای رفع جوش‌های صورت نیز می‌توان از پنیرك استفاده كرد ضمن اینكه درد و ناراحتی‌های محل جوش را تسكین می‌دهد و به صورت كمپرس یا لوسیون در درمان سوختگی‌ها موثر است.

 در هندوستان از گیاه پنیرك به عنوان داروی لعابدار نرم‌كننده و خنك‌كننده استفاده می‌شود، 003 گرم برگ خشك پنیرك را در یك لیتر آب می‌جوشانند و به عنوان مسكن می‌خورند. استعمال جوشانده آن به صورت كمپرس گرم و حمام، در رفع ناراحتی‌های بواسیر، بعضی تومورها، ورم پلك چشم و غیره بین مردم معمول است.


از جوشاندن گل و برگ آن در نیم لیتر آب، محلولی به دست می‌آید كه اثر نرم‌كننده در پوست بدن دارد و به صورت لوسیون مالیدن بر روی پوست، آرامش و نرمی خاصی به افرادی كه دارای پوست حساس و لطیف دارند می‌بخشد.

برای تسكین ناراحتی‌های ناشی از تابش گرمای خورشید و آفتاب‌زدگی، جوشانده 005 گرم گل یا ریشه گیاه را در یك لیتر آب تهیه كرده و پس از صاف كردن به ملایمت در محل سوختگی می‌مالند، برای رفع سردردهای یك طرفه شدید، دل پیچه، ورم لوزه‌ها، درد گلو و آنژین اثر مفید دارد.